Brexit en het naderende einde van het politiek correcte denken

                                                                     

Politieke correctheid sluit het verstand af voor de werkelijkheid en het hart voor de waarheid

   

Het lezen van kranten is deze dagen een waar feest. Vergelijk bijvoorbeeld eens wat ze vóór Brexit en ná Brexit schrijven. Ná Brexit heeft een hoog gehalte aan het dempen van de put nadat het kalf verdronken is. Niet méér Europa, maar een beter Europa, wordt ons voorgeschoteld door dezelfden die dat vóór Brexit niet als een harde conclusie trokken. De hardcore eurofielen zijn nog niet zo ver en dopen hun pen in azijn. Voor hen is het ‘populisme’ de zondebok en referenda zijn slecht. Ik zoek de zondebok in het postmodernisme dat een nieuw dualisme tussen hart en hoofd schiep waar eigenlijk niet mee te leven valt.

Vanochtend zocht ik bij het openslaan van de Volkskrant het eerst naar de column van Martin Sommer. De laatste jaren ben ik een fan van hem geworden. Vandaag opent de Volkskrant haar Opinie&Debat-pagina met zijn column en dat is een eer die hem, als ik het me goed herinner, niet eerder te beurt is gevallen. “Brussel is diep gevoelde inbreuk op ons denken en doen”, schrijft Sommer in zijn artikel met de titel: ‘Een conservatieve revolutie’. Sommer grijpt terug op Tocqville en beschrijft de stroming die Brexit veroorzaakte als een tegenhanger van de ‘Franse Revolutie’. De betekenis van ‘Gelijkheid en Broederschap’ strekt zich voor de meeste mensen niet uit tot mondiaal niveau en iedereen. “Het onbehagen staat al jaren op het menu.”, schrijft Sommer en vervolgt die constatering met: “Maar het Europese midden slaagt er alsmaar niet in woorden te vinden die hout snijden. Juristen en economen domineren van oudsher het Europadebat, en in hun optiek is het onbehagen eenvoudigweg geen categorie.”. Dat onbehagen, ook wel smalend ‘onderbuikgevoelens’ genoemd door de politiek correcten, weet Sommer wel goed te verwoorden: “Zeden zijn manieren van denken, doen en voelen. Ze gaan vooraf aan wetten, zijn ongeschreven en daarom moeilijk grijpbaar. (….) Zeden zijn ingebed in het verleden en hebben een sterke morele dimensie: zo doen wij dingen.”

Er zijn helaas nog te veel opiniemakers die het helicopterniveau van Sommer niet halen. “Dit was een stem tegen globalisering” luidde het hoofdcommentaar in de NRC van gisteren dat er de volgende conclusie aan verbond: “Een overwinning van kortzichtig nationalistisch populisme, dat aan twee kanten van de Atlantische oceaan in opkomst is. De NRC is bepaald niet de enige die zich politiek correct blijft verzetten tegen het erkennen van de ‘zeden’ van Martin Sommer. De Volkskrant heeft daar Bert Wagendorp voor. Die schrijft in zijn column vandaag: “Het volk op De Eilanden liet zich door politieke rattenvangers als lemmingen naar de rand van de afgrond voeren (…)”. Wagendorp is op zijn best als hij zijn postmodernistische gal spuugt. In zijn ‘postmoderne bubbel’ ontgaat het hem echter dat juist het postmodernisme het belangrijkste probleem vormt in deze woelige tijden.

Het postmodernisme heeft ons onzeker gemaakt. Het heeft ons geleerd dat we onze natuurlijke instincten en aangeboren ‘zeden’ niet meer mogen vertrouwen en dat zelfs ook de woorden die we gebruiken onbetrouwbaar zijn. Het heeft een vlucht veroorzaakt naar het ‘veilige’, politiek correcte denken dat een zaak van het hoofd is, maar niet van het hart. Aanhangers van het politiek correcte zijn gedwongen te leven met een valselijk beeld van de werkelijkheid. Het hart is onbetrouwbaar en daarmee staat het dualisme weer helemaal op de kaart. We zijn daarmee terug bij Plato, Augustinus en Descartes. De tegenwoordig alom geëerde Spinoza herstelde in de zeventiende eeuw de orde en bracht hart en hoofd weer als onafscheidelijk bij elkaar zoals Sommer dat vandaag in de Volkskrant op zijn eigen wijze doet. Het zijn profeten die in eigen land nog onvoldoende worden geëerd.

Europa is niet de zondebok, noch zijn haar leiders en supporters dat. Ze hebben zich, om de woorden van Wagendorp te hergebruiken, door de rattenvangers van het postmodernisme als lemmingen naar de afgrond laten leiden en nemen iedereen mee in de postmoderne waan van de dag.

Als er één conclusie moet worden getrokken is het wel dat de menselijke maat en zeden weer leidend moeten worden. Weg met het postmodernisme en de daarmee samenhangende dualiteit van lichaam en geest. Ze zijn één!

Over krom denken na een dagje Spinoza met een vluchtelingendochter

                                                                   

Het begon met een postzegel ergens in de jaren zeventig. Een mooi ontwerp dat bij mij de vraag wekte: ‘wat weet ik eigenlijk van die man?’ Die vraag bleef sluimeren en ging nooit weg. Dan komt er zo’n moment dat je in een goed gesorteerde boekwinkel een boek van hem ziet staan en dat spontaan koopt. Zoals dat wel vaker bij mij gebeurt groeide dat uit tot een hele plank ‘Spinoza’. Mijn enthousiasme om over hem te vertellen sloeg niet overal aan. Maar wel bij een dochter uit een vluchtelingengezin met aanleg voor filosofie. Ze gaat geen vraag uit de weg. Gisteren loste ik een oude belofte in. Op bezoek gaan bij het Spinozamuseum in Rijnsburg.

Filosoferen is eigenlijk niet veel meer dan minder alledaagse vragen stellen en op zoek gaan naar antwoorden. Je hoeft er geen filosoof voor te kennen. Op zijn tijd doen we het allemaal. De mens is een denkend wezen met vragen die vaak groter zijn dan hij eigenlijk aankan. Sommigen kunnen dat beter dan anderen. Spinoza vroeg zich af ‘wie en wat is god?’ en kwam met een verrassend antwoord: ‘god is natuur en beantwoordt aan natuurkundige wetten’. Vergeet maar dat er wonderen mogelijk zijn, was zijn boodschap. In de nog sterk religieuze zeventiende eeuw sloeg menigeen de schrik om het hart en als je iemand verdacht wilde maken volstond het al om hem een ‘spinozist’ te noemen. Tegenwoordig gebruiken we daar termen ‘íslamofoob’ of ‘xenofoob’ en 'racist' voor.

Hoewel zijn motto ‘caute’ (wees voorzichtig) was, kan Spinoza als een durfal beschouwd worden als het op denken aankwam. Hij ging uit van de mens zoals die is en niet zoals die zou moeten zijn.  De natuurkundige Einstein, ook al zo’n durfal, bezocht ooit hetzelfde museum als waar wij waren. Van hem is de uitspraak bekend: ‘Ik geloof in de god van Spinoza’. De filosoof staat tegenwoordig weer volop in de belangstelling. Daar hecht ik betekenis aan, al is het niet goed te verklaren. De hernieuwde belangstelling hangt denk ik samen met de vraag wie we willen zijn, een vraag die in deze verwarrende tijden weer om een nieuw antwoord vraagt omdat de vanzelfsprekendheid achter ons ligt.

                                                                 

De confrontatie met de islam is een van de oorzaken die verwarring teweeg heeft gebracht. Spinoza heeft de antwoorden, al zullen we die vanuit de bestaande situatie opnieuw moeten doordenken en formuleren. Bij de filosoof van de vrijheid vond ik maar één zin waarin de islam werd genoemd. Van alle religies heeft de islam haar gelovigen het best onder controle, schrijft hij in zijn ‘Theologisch-politiek traktaat’. Het is geen verdwaald zinnetje want Spinoza schrijft over de belemmering van het vrije denken die wordt veroorzaakt door de afgedwongen conformiteit aan voor eeuwig gestolde theologische ‘waarheden’. Het was geen nieuw thema in de filosofie. Al in de twaalfde eeuw probeerde Averroes (Ibn Rushd) de wetenschap te bevrijden uit de theologische gevangenschap. Het is hem niet gelukt. Zijn tegenstrever Hamid Al-Ghazali vond dat de islam geen behoefte had aan filosofen omdat die alleen maar verwarring zaaiden. Die opvatting overheerst nog steeds binnen de orthodoxe islam. Averroes kunnen we echter in Europa zien als een van de voorvaders van Spinoza.

Die orthodoxie leidt tot een wangedrocht als het om denken gaat. Antwoorden moeten worden gevonden binnen een gesloten twaalfde-eeuws denksysteem en tarten daarom alle wetten van de logica. Je merkt dat in discussies met orthodoxe moslims. Je loopt altijd weer aan tegen hun ijzeren ring van standaard antwoorden. Het leukst is altijd als moslims zeggen: ‘Ik mag denken wat ik wil want in Europa is er vrijheid van godsdienst en vrijheid van meningsuiting’. Noch de vrijheid van godsdienst, noch de vrijheid van meningsuiting is goed begrepen in die opvatting. In geen enkele discussie gaan ze buiten de islamitische ‘catechismus’ met voorgeschreven antwoorden. Averroes beschreef het in de twaalfde eeuw al als ‘wartaal van verwarden’.

In de ontmoeting met de islam raken we in de war. Dat komt omdat de tegenwoordige mensenrechten verabsoluteerd worden en een ijzeren ring vormen om ons denken. We geven godsdienstvrijheid aan een religie die vrijheid van godsdienst niet toestaat. Kan het krommer?

Gisteren voelde ik dat Spinoza zich omdraaide in zijn graf en de vluchtelingendochter voelde dat ook. Hij kan ons alleen nog via zijn boeken toeroepen dat het de bestemming van de mens is om vrij te zijn. De vluchtelingendochter en ik kochten uit het bescheiden boekenstalletje allebei een boek. De wereld heeft behoefte aan Spinoza en aan durfals die hem in hedendaagse antwoorden kunnen vertalen.

Uit mijn nieuw aangekochte boek: 'Spinoza. Vijf wegen naar de vrijheid.' Van Martin van Buuren.

"Zelfbeschikking wordt bevochten op instanties die gezag over ons uitoefenen: ouders, kerk, autoriteiten. Het recht om over onszelf te beschikken is afhankelijk van de macht die we in staat zijn te ontplooiien, want macht is recht, zegt Spinoza in een van die verbluffende stellingen waarvan de reikwijdte nauwelijks is te overzien."

Tot mijn verrassing lezen ook moslims dit blog

                                                                             

Wie is hier nu idioot

“Ik lees je blogs”. Het werd gezegd bij een ontmoeting die over iets anders ging en daar bleef het niet bij, “Vraag je jezelf nooit af hoe het komt dat je zoveel moslims kent en aardig vindt en toch zulke blogs schrijft? Het is dat ik je ken, anders zou ik gedacht hebben: weer zo’n 'idioot'!” Dat laatste woord gebruikte ze niet. Ik vulde het in toen ze aarzelend het juiste woord zocht.

Rare vraag, dacht ik achteraf. Ik schrijf ze immers ook voor hen. Sterker nog mijn visies zijn medebepaald door wat ze me toevertrouwen. Het is waar. Ik ken veel aardige moslims. Met een aantal verkeer ik zelfs op vriendschappelijke voet. Niet toevallig vallen ze allemaal onder de categorie die ik ‘katholieke moslims’ noem. Een beetje rare term wellicht. Maar zoals katholieken kunnen zeggen: “de paus kan me wat”, zijn het moslims die een persoonlijk geloof hebben ontwikkeld en dat naar eigen inzicht beleven. Van hen heb ik in de loop der jaren veel geleerd.

Ik hou niet van alle moslims. Ik heb een hekel aan letterknechten (in de koran staat dat….), zeloten, fanatici, fundamentalisten, salafisten, dwingelanden en hypocriet gespuis. De ‘katholieke moslims’ hebben van hen net zo veel te vrezen als ik of anderen die geen moslim zijn. De orthodoxe islam houdt niet van vrijzinnige moslims.

Ik kan wel wat met een moslim die tegen me zei: “Voor al de moslims die de islam boven hun Nederlander zijn stellen, zou je eigenlijk andere wetten moeten hebben. Die hebben eigenlijk geen recht op de vrijheid van godsdienst”. Dat is er een die heeft nagedacht en ook met lede ogen aanziet dat er beroep op de grondwet en mensenrechten wordt gedaan op opportunistische gronden, want eigenlijk erkennen ze die niet.

Ooit kreeg in van een Poolse vriend, die het weer van een Turkse zakenpartner had gekregen, een boek over Rumi, de vermaarde Perzische soefi en dichter. Een waarachtig humanist die het menselijke boven de regels stelde. Binnen de islam worden dat soort soefi’s tegenwoordig in veel landen als ketters beschouwd en vervolgd. De salafisten moeten er niets van hebben, ze beschouwen soefi’s als mensen die wanorde in het land brengen. Wanorde betekent in dit geval dat er maar één leer is en dat wie daar vanaf wijkt een ketter is.

‘Katholieke moslims moeten worden beschermd tegen de ‘calvinistische  moslims’. Natuurlijk bedoel ik hier het harde Calvinisme uit de zestiende eeuw. Calvijn hield ook niet van ketters en liet ze ombrengen.

Wie naar de geschiedenis kijkt en begrijpt weet dat de term ‘joods-christelijke beschaving’ slechts de halve waarheid bevat. Het waren de humanisten die zo ongeveer vanaf Erasmus de harde kant van religies stukje bij beetje ter discussie stelden en de Europese religies op die manier tot beschaving hebben gebracht. Dankzij de humanisten veranderde de gedaante van de christelijke god van een wraakzuchtige en onverzoenlijke heerser in een alles vergevende en dat proces is nog steeds gaande. Die god zou het prachtig vinden als we ook goede voet verkeren met mensen uit een andere religie.

De leerstellige islam heeft die ontwikkeling in de gebieden waar de islam heerst weten te voorkomen. Renaissance en Verlichting zijn aan de islam voorbij gegaan. Rumi is op onbekende wijze verdwenen. Andere humanistische beschavers als Avicenna en Averroës, werden vervolgd en zagen hun boeken op de brandstapel verdwijnen.

Vandaag heb ik niet veel tijd voor de kranten. Ik ga een bezoek brengen aan de plek waar Spinoza lange tijd heeft gewoond. Het is wat mij betreft een eerbetoon aan de man die als een van de belangrijkste humanisten kan worden gezien. Bepaald geen tolerant doetje. Hij kan gezien worden als een van de belangrijkste bestrijders van religieuze knechting en religieuze intolerantie. Als hij niet al eerder aan een ziekte was overleden, zou de Dordtsche Synode hem hebben veroordeeld als ketter. Dat zoiets vandaag de dag ondenkbaar is hebben we te danken aan de grote humanisten.

Voor mijn moslimse lezers nog een tip. Lees mijn blogs alsof ik die aan jullie schrijf en jullie, mijzelf en Nederland de idiote fratsen van degenen die de islam boven alles willen stellen, wil besparen. Ook jullie vrijheid wordt bedreigd.