Wilders en de Messias, overdenkingen op Tweede Kerstdag

                                                                           

Het lijkt een merkwaardige combinatie. Maar het is weer eens wat anders dan de vergelijking met Hitler. De associatie met Jezus overkwam me toen ik in de  wetenschapsbijlage van de NRC een artikel las over de historische Jesus. De associatie volgde onder meer uit deze tekst: “Het hedendaagse onderzoek naar de historische Jezus plaatst hem niet alleen in een joodse context, maar zet hem in een gebied waar de bevolking gemarginaliseerd was geraakt, waar men meende dat het Verbond was beschadigd en waar men hoopte op een messias die de verhoudingen zou omkeren.”

Het Israël uit de tijd van Jezus was een Romeins protectoraat dat weinig geliefd was omdat het de bevolking zware belastingen oplegde. De corruptie tierde welig. De vereiste belastingen werden opgeschroefd om het weelderig leven van de bovenlaag te financieren. De Joodse elite collaboreerde met de Romeinen en onderdrukte de bevolking.  Er waren ook etnische spanningen. Anders dan zijn bedoeling was, werd Jezus door de verarmde bevolking met ‘hosanna’s’ ingehaald in de verwachting dat hij de dingen zou recht zetten. De Romeinse heersers en de Joodse elite (Farizeeërs) zullen wel een ‘populist’ in hem hebben gezien. Het was een verstoorder van de gewenste orde en we weten hoe dat afliep.

Menig autochtone Nederlander ziet in Wilders de Heiland die het beschadigde Verbond zal herstellen. Door de gevestigde orde wordt Wilders gezien als een verwerpelijke vijand en zijn aanhangers worden weggezet als gepeupel.  Tegen alle verdrukking in groeit het verzet echter.

In de Volkskrant laat columnist Martin Sommer voortdurend weten dat de gevestigde orde zich niet moet blind staren op Wilders, maar moet proberen diens aanhang te begrijpen. Sommer is een roepende in de woestijn, zelfs de Ombudsvrouw van de Volkskrant blijft de door de elite gevestigde orde verdedigen.

Anders dan Jezus wil Wilders wel Minister-President worden. De vergelijking gaat verder ook nog op heel wat plaatsen mank. Waar die echter overeenkomt is dat de onderdrukking van de behoefte aan verandering en verzet tegen de elite door de eeuwen heen volgens dezelfde patronen werkt.  In dat patroon past ook dat onderdrukten zich scharen achter iemand waarvan ze geloven dat die voor verandering kan zorgen.

Het ‘beschadigde Verbond’ zie ik als een mooie metafoor voor de situatie waarin we verkeren. Het tekent de kloof die door polarisatie is veroorzaakt tussen ‘volk’ en elite. Het is een waardenkloof. Een groot deel van de bevolking wil vanuit door de tijd beproefde normen en waarden wederkerige relaties aangaan. Die set van normen en waarden voldeed niet meer in de ogen van de elite die de multiculturele samenleving omarmde, de globalisering prees en het ambitieuze Europa alle ruimte gaf. De nieuwe set van waarden kan worden samengevat met het begrip ‘tolerantie’, dat zover werd opgerekt dat ook het intolerante getolereerd moest worden. De handhaving wordt daarop afgestemd. Dat kan op den duur natuurlijk niet goed gaan.

Met de joden liep het overigens slecht af. De onderdrukking voedde de opstandigheid. Iedere keer werd er een nieuwe Messias gevonden. Nadat de joden tot twee keer toe het bezettingslegioen hadden verslagen, greep het Romeinse Rijk uiteindelijk hardhandig in. Tot een miljoen joden werden vermoord en de overigen als slaaf verhandeld of gedeporteerd.

Zo ver zal het met de opstandigheid tegen migratie, de politieke invloed van de orthodoxe islam, Europa en de globalisering wel niet komen. Maar zeg nooit ‘nooit’. Als de gevestigde orde de oren blijft sluiten voor de oproep om het Verbond te vernieuwen, zal dat de opstandigheid doen groeien. Dat geldt niet alleen voor Nederland, maar voor geheel Europa. Als de naar verandering strevende krachten uit de verschillende landen van Europa samenvloeien, kan een opstand niet worden uitgesloten. En deze keer doen de ‘Romeinen’ dan mee.

Komt er een opstand of revolutie? Het zijn niet de minsten die dat onontkoombaar achten. Het zal van de islam en de elite afhangen of het ooit zover komt. Als de elite het ‘Verbond’ niet herstelt en de islam niet Europees wordt blijven de ingrediënten voor een opstand aanwezig en kan een simpele oorzaak de vlam in de pan doen slaan. Ik acht het ook niet uitgesloten. Er zijn vooralsnog geen tekenen die een andere kant uit wijzen.

Tenslotte, om nog even in de kerstsfeer te blijven. De historici uit de wetenschapsbijlage van de NRC denken dat Jezus gewoon thuis in Nazareth is geboren in plaats van in een stal in Bethlehem. Bethlehem was bedacht om een voorspelling uit het Oude Testament uit te laten komen. Ook toen al loog de elite om het eigen belang te dienen. Niets nieuws onder de zon.

Caroline de Gruyter in Nieuwsuur: ‘ik snap niet waarom het volk zo mort’

                                                                   

En wee degenen die gehoor geven aan populisten

“We hebben het nog nooit zo goed gehad en toch zijn er veel mensen ontevreden”. Caroline de Gruyter, NRC-correspondente voor Europa, trekt er een verbaasd gezicht bij als ze in Nieuwsuur haar mening over Brexit geeft. Ik ken haar niet zo goed, maar zo’n uitspraak is voor mij voldoende om haar een plaats te geven bij de narcistische elite die gramstorig reageert als het beeld van de wereld dat haar eigen is, wordt verstoord.

Ze zou tot de Romeinse elite behoord kunnen hebben die het arme volk tevreden probeerde te houden met ‘brood en spelen’. Ook toen zou ze geroepen kunnen hebben: ‘Jullie hebben het nog nooit zo goed gehad’. Volgens het Genootschap onze Taal werd de term ‘brood en spelen’ voor het eerst gebruikt door de schrijver Juvenalis, die kritiek had op de gang van zaken. “Juvenalis gebruikte de term brood en spelen sarcastisch: hij wilde ermee aangeven dat het Romeinse volk oogkleppen op had voor het verval van het Romeinse Rijk. Zolang er maar brood werd uitgedeeld en spelen werden georganiseerd, was het volk tevreden, en keek het niet verder dan zijn neus lang was.”

Er zijn wel overeenkomsten met de situatie van toen, maar die gelden niet voor het ‘volk van Europa’. Dat is niet tevreden met ‘brood en spelen’ en keert zich tegen de narcistische elite. Behalve brood en spelen wil het nog iets anders, iets wat De Gruyter, als exemplarisch voor de narcistische elite, volkomen ontgaat. De welvaart waar ze op doelt is niet gelijk verdeeld en gaat gepaard met veel onzekerheden. Welvaart is ook niet hetzelfde als welzijn. Het is ook niet het door populisten verleide volk (Pechtold!) dat ontevreden is. Wie niet ziet dat die ontevredenheid in alle lagen van de bevolking is aan te treffen, kijkt niet verder dan zijn neus lang is.

Het ‘volk’ is niet gek. Dat ziet al lang dat de narcistische elite armoedebuurten en nieuwbouwwijken verlaat en zich vestigt in of nabij de historische kern van steden of zich vestigt in de meest rustieke plattelandsdorpen. De elite heeft zo haar eigen manieren om de ongemakken die de globalisering met zich mee brengt te compenseren. Die kiest voor de meest historische plekken die uitdrukking geven aan de nationale identiteit. De globalisering verschaft vooral de elite ‘brood en spelen’ maar paradoxaal genoeg ontvluchten ze die ook.

Het ‘volk’ is niet gek. Terwijl hun straat, hun buurt, hun wijk, hun stad, hun dorp verandert door de instroom van mensen met een andere cultuur, verschanst de elite zich in enclaves die opzichtig blank blijven en geeft tegelijkertijd af op het volk dat mort omdat huurwijken niet meer zijn wat ze waren. Het volk wordt ontevreden gemaakt door populisten (Pechtold!) zegt de elite die de ‘xenofobie’ en  ‘islamofobie’ ziet groeien en die veroordeelt. Het is al weer een paradox die de elite laat zien bij wat ze doet en wat ze zegt.

Het ‘volk’ is niet gek. Dat ziet hoe de elite zich met de globalisering verrijkt en met juristen de wetten in hun belang uitleggen. Ze ziet hoe de elite door haar netwerken meer te zeggen heeft hoe belastinggeld wordt verdeeld en hoe de elite de globalisatie met duur betaalde advocaten benut om zo weinig mogelijk belasting te betalen. Alweer een paradox.

Het ‘volk’ is niet gek. Het is niet tevreden te stellen met ‘brood en spelen’ en heeft geen oogkleppen op zoals Juvenalis over het Romeinse volk beweerde. Het ‘volk’ is de opzichtige leugens van de elite meer dan zat. Laat mevrouw de Gruyter dat zich in de oren knopen want de ontevredenheid is een waarschuwing aan de besturende elite en de media. Brexit is een signaal.

De solidariteit van de elite met het volk is aan het verschrompelen. De elite zou er voor het volk moeten zij  en niet andersom.

Brexit en de bedreigde elite

                                                                     

Het eerste schaap is over de dam

Gisteren ging ik slapen met de gedachte dat het Bremain zou worden. Vanmorgen bleek het Brexit te zijn geworden. Het voelde een beetje als een schok. In een weddenschap had ik een beetje geld op Brexit gezet. Nu ik die heb gewonnen voelt het toch een beetje als een kater. Brexit zal de wereld opschudden. Ik moest denken aan Hendrik VIII die in 1534 met Engeland zich losmaakte van de dominante katholieke kerk die over heel Europa heerste. De op gang gekomen reformatie won daardoor aan kracht.

De komende dagen zullen we de nodige analyses over ons heen krijgen. Ik ben vooral benieuwd hoe de eurofiele elite gaat reageren. Toen Brexit nog een dreiging was, beschreven ze het als een project van populisten, een kwestie van emoties in plaats van verstand en luidden ze de noodklokken voor het geval het Brexit zou worden.

Brexit zie ik echter als het falen van de Europese elite die niet in staat is geweest de onderstroom te lezen en daar rekening mee te houden. In plaats daarvan veroordeelden ze die onderstroom als een opstand van het gepeupel. Het is dezelfde manier waarop de elite altijd reageert. Standpunten die ze niet bevallen, krijgen een negatieve beoordeling en niet zelden in de vorm van een veroordelende omschrijving van gedrag. De gebruikte scheldwoorden zijn signalen van een zich al langer bedreigd voelende elite de tegenstroom ziet groeien.

Hendrik VIII besloot niet in zijn eentje om de katholieke kerk te verlaten. Dat zou ook niet gebeurd zijn als in zijn omgeving en onder het volk al niet dezelfde gevoelens leefden. Het zou me niet verbazen als indertijd ongeveer dezelfde verhouding bestond als bij het nu gehouden referendum. Tweeenvijftig procent voor het gedag zeggen van Rome en achtenveertig procent voor trouw aan Rome. Je ziet het nu nog terug in de Anglicaanse ‘High Church’ en ‘Low Church’. In plaats van over Rome gaat het nu om Brussel.

Brexit zie ik als een opstand van het gewone volk dat zich verzet tegen de elite en met name ook tegen de Britse elite die net als overal elders de lasten van haar beleid afwentelde op het volk. Dat morde al langer, maar werd genegeerd en weggezet. De patriarchale elite denkt niet inclusief maar ziet vooral toe op haar eigen belangen en inzichten. In Nederland is D’66 daar de meest herkenbare vertegenwoordiger van. Brexit lijkt me een waarschuwing te zijn voor Europa en de rest van de wereld. Brexit is de eerste beving van een zich opbouwende aardschok. De gevolgen zijn nog niet overzienbaar, maar in Nederland bijvoorbeeld zal Nexit aan kracht winnen.

Toevallig of niet heeft de Volkskrant vandaag een uitvoerig artikel met de kop: We beleven eentransitie als in de Renaissance. Het artikel is van de hand van Thomas Friedman die in de kolommen van de Volkskrant een graag geziene gast is. Friedman wijdt zijn artikel aan de bespreking van een boek waarin gesteld wordt dat de boekdrukkunst de Renaissance mogelijk maakte en dat de informatierevolutie een nieuwe Renaissance inluidt.

De periode die als Renaissance wordt aangeduid kennen we tegenwoordig beter door de schone kunsten uit die periode dan door de woelige tijden die er destijds heersten. Tegenwoordig leven we in woelige tijden en dat zal nog wel een tijdje aanhouden. De wereld zoekt naar een nieuw evenwicht en dat gaat niet zonder schokken. Die schokken zijn wellicht ook nodig. Er dienen nieuwe antwoorden te worden gevonden op de haperende democratie, op de verhouding met Rusland en het Midden-Oosten, op de migratie en de aard van de islam, op de verdeling van de welvaart en op de vraag hoe Europa er in de toekomst zal moeten uitzien.

Update: Treffender kan mijn betoog niet geïllustreerd worden dan met de kop die de Volkskrant koos voor een artikel:
Brexit: Britse onderklasse rekent af met gevestigde orde